دولت سیزدهم و راهبرد پیروز در عشق آباد

به گزارش رجانیوس، حقوق ایران در دریای خزر مهمترین محور سفر امروز رئیس جمهور به ترکمنستان است و آیت الله رئیسی سعی دارد ضمن حفظ منافع ملت، سفری راهبردی کوتاه داشته باشد. محیط ها نیز مفید هستند.

عشق آباد برای دومین بار میزبان رئیس جمهور ایران است و آیت الله سید ابراهیم رئیسی صبح چهارشنبه در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی و اقتصادی عازم عشق آباد پایتخت ترکمنستان شد. شرکت در ششمین اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر و دیدار با مقامات پنج کشور حاضر در این نشست از مهمترین برنامه های اعلام شده سفر به ترکمنستان است. سفر رئیسی به ترکمنستان به دعوت رسمی سردار بردی محمداف رئیس جمهور این کشور انجام شده است. دیروز هفتم تیرماه نشست وزرای امور خارجه دریای خزر با حضور حسین امیرعبدالهیان وزیر امور خارجه کشورمان و همتایان روسی، قزاقستانی، آذربایجانی و ترکمنستانی وی برگزار شد.

ترکمنستان؛ همسایه با ویژگی های مشترک متمدن

این دومین سفر رئیس جمهور به ترکمنستان از زمان تصدی این سمت است، اولین سفری است که در اجلاس سران اکو و دومین سفر در ششمین اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر شرکت می کند. با این حال، راهبرد اصلی این دو سفر، گسترش افق روابط بین‌الملل با منطقه و همسایگان، به‌ویژه همسایگانی است که ایران با آنها تمدن مشترکی دارد.(13) دولت این امر را یکی از اهداف سیاست خارجی خود معرفی کرد.

روابط ایران و ترکمنستان علیرغم همه ظرفیت ها از سال 1995 پس از برخی اختلافات بر سر انتقال انرژی سرد بوده است. دولت سیزدهم تلاش خود را از همان روزهای اول مسئولیت برای احیای و یا حتی عادی سازی روابط آغاز کرد و آیت الله رئیسی در دومین سفر خارجی خود برای شرکت در پانزدهمین اجلاس EQF به ترکمنستان سفر کرد. دیدار با بردی محمداف رئیس جمهور سابق ترکمنستان در حاشیه این اجلاس اولین گام دولت سیزدهم برای رفع برخی سوءتفاهم ها در روابط تهران و عشق آباد بود. تلاش های رئیس جمهور در این سفر مورد استقبال همتای ترکمنستانی وی نیز قرار گرفت و در نهایت توافق سه جانبه ایران، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان منجر به امضای قرارداد تبادل گاز بین سه کشور شد. بر اساس این قرارداد، سالانه 1.5 تا 2 میلیارد متر مکعب گاز از ترکمنستان به جمهوری آذربایجان از طریق خاک جمهوری اسلامی ایران منتقل می شود.

بر اساس قراردادی که وزرای نفت ایران و جمهوری آذربایجان امضا کردند، ترکمنستان روزانه 5 تا 6 میلیون متر مکعب گاز به جمهوری آذربایجان می فروشد. این گاز از طریق ایران به جمهوری آذربایجان (SWAP) ترانزیت می شود و ایران گاز لازم را در پنج استان کشور به عنوان حق انتقال این گاز جمع آوری خواهد کرد. این قرارداد از اول آذرماه سال جاری بدون محدودیت زمانی انجام می شود. این توافق بسیاری از چالش های انتقال گاز ایران و ترکمنستان را حل خواهد کرد.

  افزایش 10 درصدی حقوق بازنشستگان عدالت نیست

سفر سردار بردی محمداف رئیس جمهور ترکمنستان به تهران در ماه ژوئن نیز فصل جدیدی در روابط دوجانبه بود. روابطی که با امضای 13 سند در زمینه تفاهم نامه در زمینه تبادل علمی، فرهنگی و انرژی همراه بود.

سفر به دریای خزر

پنج رئیس جمهور ایران، روسیه، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و قزاقستان امروز درباره مهم ترین موضوعات مربوط به دریای خزر از یک سو و منطقه آسیای میانه و قفقاز از سوی دیگر برای رسیدن به یک توافق رایزنی می کنند. نمای مشترک این منطقه آبی و خاکی بنابراین سفر آیت الله رئیسی به ترکمنستان را از دو جهت می توان مهم دانست: تبیین منافع ایران و خطوط قرمز در دریای خزر، گفتگو با همتایان منطقه ای در زمینه همکاری های دوجانبه و چندجانبه به ویژه در زمینه های اقتصادی و تجاری.

الف) دریای خزر و خطوط قرمز منافع ایران

برای اولین بار در اردیبهشت 1360 به پیشنهاد ترکمنستان، رؤسای جمهور پنج کشور ساحلی دریای خزر برای تصمیم گیری در مورد پهنه 6500 کیلومتری دریا گرد هم آمدند. طول این دریا 1200 کیلومتر و عرض آن از 220 تا 550 کیلومتر متغیر است. دو دهه پس از این اجلاس، ششمین نشست آن بار دیگر در پایتخت ترکمنستان برگزار خواهد شد تا دریاچه به صورت قانونی و عادلانه بین کشورهای ساحلی توزیع شود.

کشورهای ساحلی دریای خزر در پنج دوره گذشته خود به توافقاتی در مورد دریا و حقوق آن دست یافتند که در چهارمین دور مذاکرات در بهار 1993 در آستاراخان روسیه به یک سند 19 ماده ای مشترک تبدیل شد. رژیم حقوقی این دریا را مشخص کنید. در پنجمین اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر که در اوت 1997 در قزاقستان برگزار شد، پیش نویس کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر با دو پروتکل مهم اما بدون سندی در مورد رژیم حقوقی دریای خزر تهیه و به امضای رهبران پنج کشور ساحلی رسید. درصد و تقسیم دریای خزر تصویب نشده است، زیرا هرگونه سند الزام آور مستلزم اجماع همه کشورهای ساحلی دریای خزر است.

اکنون با گذشت چهار سال از این امضا که به قول امیر عبداللهیان گام بزرگی بود، همچنان موضوعات باقیمانده و البته مهم مانند «محدودیت مساحت آبی» و «محدودیت کف دریای خزر و زیرزمین» باقی مانده است. و آماده سازی توافق لازم بر روی خطوط پایه است.

  رکورد فروش کمتر با 41 درصد از کالاها

در چهار سال گذشته برای رفع این مشکلات چهار کارگاه آموزشی برای نهایی کردن پیش نویس توافقنامه خط مبدا برگزار شده است که همچنان در حال مذاکره است و جلسات متعددی برای تهیه و نهایی شدن اسناد تخصصی پنج جانبه به صورت مجازی برگزار شده است. .

چهار کشور دیگر این رژیم حقوقی را نهایی کرده‌اند، اما ماده 1 کنوانسیون تصریح می‌کند که روش تعیین خطوط مبدأ مستقیم باید در توافقنامه جداگانه بین همه طرف‌ها تعریف شود و اگر شکل ساحل، یک کشور ساحلی در تعیین آن باشد. آبهای داخلی آن شفاف است. این وضعیت در هنگام ایجاد روش فوق در نظر گرفته می شود تا به تفاهم بین همه طرف ها برسد.

در بین پنج کشور ساحلی دریای خزر، ایران از نظر تعیین خطوط مبدأ مستقیم خود از نظر جغرافیای ساحلی در جایگاه ویژه ای قرار دارد. شکل سواحل ایران کاملا مقعر است. علاوه بر اثرات منفی شکل مقعر سواحل ایران در ترسیم مرزهای دریایی، تورفتگی روی ساحل باعث می شود که اولاً خطوط مستقیم مبدا ایران مقعر و ثانیاً این خطوط از حالت کلی بیشتر منحرف شوند. جهت ساحل همچنین خط ساحلی ایران با وجود انحنای کلی بسیار هموار بوده و بریدگی و سردرهای ساحلی ندارد و از نظر فنی آسیبی ندیده است.

به همین دلایل، در تعیین خط مبدا در پهنه ساحلی، قلمرو آبهای سرزمینی ایران در حال کوچک شدن است و طبیعی است که این موضوع مورد پذیرش جمهوری اسلامی قرار نگیرد. زیرا تامین حداکثری حقوق و منافع ملی از الزامات افکار عمومی است و به هیچ عنوان نباید از این خواسته منحرف شود.

جمهوری اسلامی در این نشست با سایر کشورهای حاضر، علاوه بر گفت‌وگوهای کارشناسی و حقوقی برای تعیین رژیم اساسی و حقوقی دریای خزر، خطوط قرمز مهم دیگری را نیز مطرح خواهد کرد. یکی از مهمترین موضوعات، تاکید بر این اصل است که دریای خزر در انحصار کشورهای ساحلی آن است و به ویژه هرگونه حضور نظامی و استفاده از سایر کشورها به هیچ وجه قابل قبول نیست.

امنیت منطقه خزر در گرو همکاری کشورهای حاضر در آن است و با توجه به برخی تحریکات و تحرکاتی که در پی دارد، هوشیاری هر پنج کشور حاضر در سواحل این دریا بیش از پیش ضروری است.

این موضوع از سوی وزیر امور خارجه ایران نیز مورد تاکید قرار گرفت: ساز و کار همکاری های جمعی در زمینه حفظ ثبات و امنیت و گسترش همکاری های اقتصادی پنج جانبه در دریای خزر همواره مورد تاکید جمهوری اسلامی ایران بوده است. این موضوع از نظر امنیت و منافع ملی همه کشورهای حاشیه خزر بسیار حائز اهمیت است. وی افزود: در این راستا از سازوکارهای پنج ماده‌ای از جمله پیشنهاد اخیر روسیه برای توسعه و ایجاد ساختار همکاری در دریای خزر حمایت می‌کنیم و معتقدیم که این ابتکار همکاری‌ها در دریای خزر را نظام‌مند و تقویت می‌کند.

  ماشین لازم نیست، مردم با اسب سفر می کنند!

یکی دیگر از محورهای جمهوری اسلامی، مشکلات زیست محیطی این دریاست و از دیدگاه ایران؛ تاثیرات زیست محیطی خط لوله دریای خزر موضوع روشنی است که تهران با انتقال تجربیات خود در زمینه انتقال انرژی در سوآپ گاز با ترکمنستان و جمهوری آذربایجان سعی در انتقال آن به سایر کشورها دارد.

ب) اقتصاد، محور اصلی سفر

سفر به ترکمنستان و دیدار با پنج رئیس جمهور می تواند دروازه های بازار این کشورها را به روی ایران باز کند و راهبردی برای خنثی سازی تحریم ها باشد. آسیای مرکزی به دلایل مختلف مدت‌ها در پوشش دیپلماسی و اقتصادی پوشیده شده است، اما دولت سیزدهم که در کنار پنج قدرتی که در اجلاس بریکس به دنبال نظم اقتصادی جدید بودند، این بار به دنبال شناسایی بازارهای جدید در منطقه به ویژه در ترکمنستان و کشورهای ساحلی دریای خزر. به همین دلیل یکی از اصلی ترین مواردی که در این اجلاس روی میز روسای جمهور قرار خواهد گرفت؛ توسعه ترانزیت بین پنج کشور ساحلی و احیای مسیر شمال به جنوب دریای خزر. گامی در جهت توسعه روابط اقتصادی همه همسایگان ساحلی.

سیاست همسایگی ایران البته محدود به 15 کشور هم مرز آبی و خاکی نیست و دولت تلاش خواهد کرد تا با کشورهایی مانند تاجیکستان که دارای مرزهای تمدنی مشترک است، روابط راهبردی اقتصادی برقرار و برقرار کند. موضوع ترانزیت و حمل و نقل بین کشورهای ساحلی دریای خزر و با توجه به جغرافیای استراتژیک ایران نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است که می تواند اقتصاد هر پنج کشور را در این حوزه متحول کند.

دولت سیزدهم به دنبال تسهیل تجارت از آسیای مرکزی تا جنوب غربی آسیا، از چین و هند تا آمریکای جنوبی و شمال آفریقا بر اساس تفسیر خود از منافع ملی و تمرکز رئیس جمهور بر پیگیری این منافع در سراسر جهان است. و مبادله به پایان رسید.

دیدگاهتان را بنویسید